Chlorella: Shinggyim hkum hkrang a shingra tara hpe makawp maga ya ai
"Ga ntsa na n-gup" ngu shamying ai Chlorella gaw, Chlorophyta amyu bawsang kaw na Chlorella amyu bawsang hta lawm ai, shara shagu hta nga ai, langai sha nga ai-cell hpraw ai hka htung langai mi rai nga ai. Ndai shingnip shingna, single-cell hka htung n-gun rawng ai, 3 kaw nna 8 microns daram sha galu ai, ndai gaw, mungkan ntsa hta shawng nnan na asak hkrung lam langai mi rai nga ai. Shi a kaja ai nhtoi htoi ai atsam a majaw, Chlorella gaw nhtoi htoi ai autotrophic ladat hku nna rawt jat galu kaba wa lu nna, grai chyam bra nga ai.
Lai wa sai shaning wan hku law ai aten hta, mungkan ntsa hta shawng nnan na oxygen-shapraw ai asak hkrung lam pru wa ai: green algae. Ndai "Lungs of the Earth" ngu shamying ai ndai-cell langai sha nga ai shinggyim hkum hkrang gaw, mungkan a oxygen 90% daram hpe jaw ya nna, ngam ai 10% hpe hpun ni jaw ya ai. Green algae ni pru wa ai gaw, n dang hti ai shinggyim masha ni hpe bau maka ya ai sha n-ga, hkalung kaba ni kaw nna, lamu ga ntsa na nli tum kaji ni du hkra, shinggyim masha ni law law a matu malu masha npawt nhpang langai mi mung rai nga ai. Survival of the fittest ngu ai aten galu galai shai wa ai hpang, green algae ni gaw mungkan ntsa hta matut nna rawt jat galu kaba wa nna, mungkan ntsa hta moi htum ai shinggyim hkum hkrang langai mi tai wa sai.
Chlorella vulgaris gaw Chlorellaceae amyu bawsang hta lawm nna, -cell langai sha nga ai hka htung langai mi rai nga ai. Ga law malawng gaw langai hkrai sha nga ai raitim, kalang lang gaw cell law law hpe hpawng de da ai. Ndai cell ni gaw, shingnip shingna (sh) ellipsoidal hkrang rai nna, peririchous, cup- hkrang, shing nrai, plate- hkrang chloroplast ni lawm ai. Chlorella gaw asexual hku nna shaprat nna, cell langai kaw nna kanu kawa spore lahkawng, mali, matsat, shi kru hpe shapraw ai. Ndai spores ni kaba wa ai shaloi, kanu cell gaw daw mat nna, spores ni hpe shapraw kau nna, masha nnan ni byin pru wa ai.
Chlorella vulgaris gaw mungkan ting hta mu lu ai, madung hku nna hka kaji ni hta mu lu ai, raitim panglai amyu nkau mi mung mu lu ai. Shingra tara hku nna, Chlorella hpe loi mi sha mu lu tim, law law hpe hkai lu hkai sha mai ai. Ndai hka htung ni hta protein, sau, carbohydrate, vitamin ni law law lawm ai majaw, sha mai ai hte shat mai hku nna mung akyu rawng ai.
Ya aten hta, chye da ai Chlorella amyu bawsang 10 daram nga ai raitim, shanhte a amyu bawsang amyu myu hpe shingdaw yu yang, latsa daram du wa mai ai. Hka san gaw shanhte a madung nga shara rai nga ai. Chlorella hpe hkai lu hkai sha na matu loi ai sha n-ga, nhtoi htoi ai (sh) n-gun n rawng ai masa hta organic carbon npawt nhpang ni hpe jai lang nna hkai lu hkai sha lu ai. Shi a lawan ai hku rawt jat galu kaba wa ai hte shaprat shapraw ai atsam gaw, hkying hkum 20 laman hta mali lang jat wa lu ai hpun (sh) dusat langai sha re ai majaw, amyu myu lang na matu grai manu dan ai ngu tsun ma ai. Ngai a mungdan hta law malawng mu lu ai amyu bawsang ni gaw, Chlorella pyrenoidosa, Chlorella ellipsoidea, Chlorella vulgaris ni rai nga ai. Chlorella pyrenoidosa gaw protein law law lawm ai majaw, n-gun dat manu dan dik htum hpe madu da ai.
1890 ning hta, Dutch mungdan na nli tum hpaji ninghkring Dr. MW Beyenick gaw, hkai nmai ni hpe shawng ningnan sawk sagawn ai wa rai nna, Chlorella sawk sagawn ai lam a npawt nhpang hpe gaw gap da sai. Dai hpang, 1948 ning hta, Amerikan mungdan gaw, shinggan de Chlorella hkai ai hpe shawng nnan galaw hpang wa nna, 1964 ning hta, Taiwan Green Algae Industries gaw, mungkan hta shawng ningnan lang, Chlorella hpe kaba-hkai ai company tai wa sai.
Chlorella hpe hka san hta hkai ai. Ndai langai sha nga ai-cell algae ni gaw, shingnip shingna zawn re ai majaw, tsawra myit hte "chlorella" ngu ai mying hpe lu la ma ai. Shanhte gaw grai kaji ai, cell ni gaw 2-8 microns daram kaba ai, shinggyim masha a sai hpraw cell ni hte bung ai, 600x microscope lang nna tup hkrak mu lu na matu ra ai. Chlorella hta chlorophyll hte kaga nsam ni law law lawm ai majaw, nsam hpraw ai zawn rai nga ai. Shi a cell hkrang gaw laklai ai, peritricous, cup- hkrang, shing nrai plate hkrang chromatophores ni hpe lu da ai.
